Na današnji dan

[kreja]

27.05..

1564. Umro švajcarski teolog francuskog porijekla Jean Calvin, vođa frakcije protestantizma u Genevi (kalvinizam).

1679. Engleski parlament usvojio je Habeas Corpus Act, zakon koji štiti građane od nezakonitog hapšenja i utamničenja. Osnovni principi tog zakona ugrađeni su kasnije u Ustav SAD-a.

1703. Ruski car Petar Veliki osnovao je novu prijestonicu Rusije na ušću rijeke Neve u Baltičko more Sankt Peterburg (od 1924. Lenjingrad, od 1991. ponovo Sankt Peterburg). Glavni grad Rusije bio je do 1918.

1806. Francuska vojska ušla u Dubrovnik, čime je Dubrovačka republika izgubila viševjekovnu nezavisnost.

1905. U rusko-japanskom ratu Ruska flota doživjela je težak poraz u bici kod Cushime izgubivši 26 od 45 brodova.

1910. Umro njemački bakteriolog Robert Koch, jedan od osnivača bakteriologije. Otkrio je 1882. bacil tuberkuloze (Kohov bacil), izolovao je i bacil antraksa i pronašao izazivača kolere.

1923. U Fürthu u Njemačkoj rođen Heinz Alfred Kissinger, poznat kao Henry Kissinger, jedna od vodećih ličnosti u poslijeratnoj američkoj diplomatiji. Zaslužan je za otopljavanje odnosa SAD-a sa SSSR-om i Kinom.

1937. U San Franciscu pušten u saobraćaj Golden Gate, jedan od najvećih mostova na svijetu.

1941. Britanska mornarica, uz pomoć avijacije, potopila je u Drugom svjetskom ratu njemački ratni brod Bismarck. Poginulo je oko 2.300 ljudi.

1964. U Nju Delhiju umro indijski državnik Javaharlal Nehru, prvi premijer nezavisne Indije i jedan od osnivača Pokreta nesvrstanih zemalja. Kao premijer gradio indijsko društvo na sintezi tradicije i modernih pogleda.

1988. Sirijske trupe ušle u južna predgrađa Bejruta i okončale trosedmične ulične borbe između rivalskih muslimanskih šiitskih milicija.

1992. U redu za hljeb u Ulici Ferhadija u centru Sarajeva od eksplozije granate ispaljene sa srpskih položaja oko grada 16 osoba je poginulo, a 144 su ranjene.

1993. Na Svjetskom kongresu novinskih izdavača u Berlinu Oslobođenje dobilo još jedno priznanje, izrečene su brojne pohvale njegovim novinarima koji su uspijevali pripremiti i izdavati list uprkos svakodnevnim bombardovanjima. Na Kongresu je priređena izložba Oslobođenja, a glavnom uredniku Kemalu Kurspahiću uručeno je posebno priznanje.

1993. U eksploziji automobila bombe ispred galerije Ufici u Firenci poginulo je petoro ljudi.

1999. Međunarodni sud za ratne zločine u Haagu optužio je predsjednika SR Jugoslavije Slobodana Miloševića i još četvoricu najviših funkcionera Jugoslavije i Srbije za zločine protiv čovječnosti i ratne zločine počinjene na Kosovu.

2006. U snažnom zemljotresu koji je pogodio indonezijsko ostrvo Java poginule su 5.782 osobe, a više od 130.000 ljudi ostalo je bez domova.

2014. Na predsjedničkim izborima u Egiptu pobijedio bivši komandant vojske Abdel Fatah el-Sisi, koji je predvodio svrgavanje islamističkog predsjednika Muhameda Mursija jula 2013.

2015. Vijeće sigurnosti UN-a usvojilo je Rezoluciju 2222 kojom se osuđuje svako nasilje i zloupotreba protiv novinara, medijskih profesionalaca i povezanog osoblja u situaciji oružanih sukoba i pozivaju države da ispune obaveze u pogledu njihove zaštite.

[kreja]

28.05.

1463. U selu Milodraž kod Kiseljaka sultan Mehmed II Fatih predao Ahdnamu bosanskom franjevcu Anđelu Zvizdoviću, kojom se garantuju bosanskim katolicima sloboda ispovijedanja vjere, prava i slobode pod sultanovom vlašću u Osmanskom carstvu.

1522. Turci zauzeli utvrđeni grad Knin i proglasili ga sjedištem Ličkog sandžaka.

1759. Rođen engleski državnik William Pitt, koji je 1783. postao najmlađi premijer u historiji Velike Britanije. Godine 1805. bio je glavni organizator Treće evropske koalicije protiv Napoleona.

1812. Rusija i Turska potpisale mirovni ugovor u Bukureštu kojim je Rusija dobila Besarabiju, a Turskoj prepustila Vlašku i Moldaviju.

1843. Umro američki filolog i leksikograf Noah Webster. Objavio je 1806. svoj prvi rječnik engleskog jezika Compendious Dictionary of the English Language, a 1828. rječnik koji i sada nosi njegovo ime.

1864. Austrijski nadvojvoda Ferdinand Maximilian Joseph Habsburg stigao u meksičku luku Veracruz i ubrzo krunisan za cara Meksika. Njegova vladavina, koju je nametnuo francuski car Napoleon Treći, trajala je do 1867, kad su se francuske plaćeničke trupe povukle iz Meksika, popustivši pod udarcima meksičkih rodoljuba sa Benitom Juárezom na čelu, a samozvani car je zarobljen i strijeljan.

1871. Vojska versajske vlade ugušila Parisku komunu, koja je postojala 72 dana. U posljednjoj krvavoj sedmici ubijeno je oko 30.000 komunara.

1961. Ukinut Orient Express, voz koji je 78 godina saobraćao na liniji Pariz - Istanbul.

1976. Puštena u redovan saobraćaj željeznička pruga Beograd - Bar, koja je, s prekidima, građena 24 godine.

1982. Papa Ivan Pavao Drugi stigao u Veliku Britaniju, u prvu posjetu rimokatoličkog pape toj zemlji od 1531. godine.

1993. Evropski parlament na zasjedanju u Bruxellesu usvojio rezoluciju o BiH, kojom se nedvosmisleno davala podrška suverenoj RBiH kao međunarodnom subjektivitetu.

1995. Ministar inostranih poslova RBiH Irfan Ljubijankić poginuo u padu helikoptera oborenog raketom blizu Bihaća. Osim njega, poginuli su članovi delegacije Izet Muhamedagić, Mensur Šabulić, Fadil Pekić, te još pet članova posade.

1995. U zemljotresu koji je pogodio ruski grad Neftegorsk na poluostrvu Sahalin poginulo je najmanje 2.000 ljudi.

1997. Rusija i Ukrajina potpisale ugovor kojim je ruskoj Crnomorskoj floti omogućeno da 20 godina koristi pomorsku bazu u luci Sevastopolj na poluostrvu Krim.

1998. Izvršivši petu nuklearnu probu, Pakistan je zvanično postao nuklearna sila.

1999. Predsjednik Međunarodnog olimpijskog komiteta Juan Antonio Samaranch predao ključeve obnovljene olimpijske dvorane Zetra gradonačelniku Rasimu Gačanoviću. Ova dvorana uništena je početkom rata 1992.

2004. Direktor i glavni urednik podgoričkog lista Dan Duško Jovanović preminuo je u Kliničkom centru Crne Gore u Podgorici od posljedica teškog ranjavanja u atentatu prethodne noći ispred redakcije lista. Za saučesništvo u ubistvu Jovanovića na 30 godina zatvora osuđen je 27. aprila 2009. Damir Mandić.

2008. Nepalski parlament ukinuo monarhiju i proglasio republiku, čime je okončana 239-godišnja vladavina najstarije Hindu monarhije na svijetu.

[kreja]

29.05.

1868. U Beogradu, u Topčideru, ubijen knez Mihailo Obrenović. Atentatori uhapšeni, odmah osuđeni i strijeljani na Karaburmi.

1875. U Mostaru rođen Svetozar Ćorović, bh. književnik, koji je u Mostaru 1896. s Aleksom Šantićem i Jovanom Dučićem pokrenuo list Zora u kojem je razvio plodan pripovjedački i urednički rad. U pripovijetkama, dramama i romanima opisivao je život u Hercegovini, pišući neposrednim stilom, koji se odlikuje živopisnošću kazivanja i lakoćom.

1903. U Beogradu ubijeni kralj Aleksandar Obrenović i njegova žena Draga Mašin. Ubistvo posljednjeg vladara iz dinastije Obrenović izvršila je grupa oficira. Novi kralj Srbije postao je Petar I Karađorđević.

1917. Rođen američki državnik John Fitzgerald Kennedy, predsjednik SAD-a od januara 1961. do 22. novembra 1963, kada je ubijen u atentatu u Dallasu.

1929. U New Yorku prikazan prvi zvučni film u boji “On With the Show”.

1943. Na plato Tjentišta na Sutjesci u Drugom svjetskom ratu dio partizanskih jedinica i Vrhovni štab NOVJ probili se iz obruča 130.000 njemačkih, italijanskih, bugarskih, četničkih i ustaških vojnika. Ogorčene borbe okončane 15. juna kada se probila većina partizanskih jedinica uz obostrano velike žrtve.

1953. Novozelanđanin Edmund Hillary i Nepalac Tenzing Norgay osvojili, prvi u svijetu, Mount Everest, najviši planinski vrh na svijetu, visok 8.848 metara.

1985. Na stadionu Heysel u Bruxellesu, u neredima pred finalni meč evropskog Kupa šampiona italijanskog prvaka Juventusa i engleskog Liverpoola, poginulo 39, a povrijeđeno više od 400 ljudi, uglavnom italijanskih navijača.

1990. Boris Jeljcin izabran za prvog predsjednika Ruske Federacije. U decembru 1999. podnio je ostavku i imenovao premijera Vladimira Putina za vršioca dužnosti. Putin je 26. marta 2002. izabran za predsjednika Rusije.


1992. Nakon granatiranja sa položaja Vojske RS-a iznad grada, srušena i zapaljena džamija Magribija na Marindvoru u Sarajevu. Isti dan sa istih položaja u Nedžarićima granatirana i prvi put zapaljena zgrada Oslobođenja.

1994. U izbjeglištvu u Čileu umro Erich Honecker, komunistički lider i predsjednik Istočne Njemačke od 1976. do 1989, kada je, pod pritiskom masovnih antirežimskih protesta, primoran da ode sa vlasti. Pod njegovim nadzorom 1961. izgrađen Berlinski zid.

1997. Loran Kabila preuzeo dužnost predsjednika Demokratske Republike Kongo, 12 dana pošto su njegove snage, u sedmomjesečnom građanskom ratu, porazile armiju lojalnu diktatoru Mobutuu Sese Seku.

2001. Četiri sljedbenika Osame bin Ladena, šefa Al-Kaide, osuđena u SAD-u za planiranje ubistava Amerikanaca u inostranstvu i postavljanje bombi u dvije ambasade SAD-a u Africi.

2003. Na Vojnomedicinskoj akademiji u Beogradu umro Momir Talić, bivši načelnik Generalštaba Vojske RS-a i haški zatvorenik. Iz Haškog zatvora bio je privremeno pušten na slobodu radi liječenja.

2010. U Los Angelesu umro Dennis Lee Hopper, američki glumac i režiser.

2018. U belgijskom gradu Liegeu terorista Benjamin Herman (36) s leđa je napao policajce nožem na ulici, oteo pištolj od jednog od njih i potom ubio dvojicu policajaca. Napadač je zatim pucao u mladića koji je sjedio u parkiranom automobilu, a onda se sklonio u obližnju školu, gdje je ubijen u okršaju sa policijom. Napadač je dan ranije izašao iz zatvora.

[kreja]

30.05.

1431. U Rouenu spaljena na lomači francuska nacionalna heroina Ivana Orleanska nakon što je po nalogu Engleza pred crkvenim sudom optužena da je jeretik i vještica. Rehabilitovana je na reviziji procesa 1456, a odlukom pape Benedikta XV 1920. proglašena je za sveticu.

1498. Kristofer Kolumbo isplovio sa šest brodova iz španske luke Sanlukar na treće putovanje u Novi svijet, tokom kojeg je otkrio Trinidad i obale Južne Amerike (ušće rijeke Orinoko u Atlantski okean).

1640. U Antwerpenu umro flamanski barokni slikar Peter Paul Rubens. Njegovo djelo imalo je ogroman uticaj na evropsko slikarstvo.

1778. Umro francuski filozof, pisac i historičar Francois Volter, jedan od najznačajnijih mislilaca evropskog prosvjetiteljstva u 18. vijeku.

1848. SAD i Meksiko ratifikovali sporazum potpisan u februaru 1848. nakon poraza Meksikanaca u američko-meksičkom ratu. Za naknadu od 15 miliona dolara u sastav SAD-a ušle su meksičke teritorije Novi Meksiko, Kalifornija, dijelovi Nevade, Jute, Arizone i Kolorada.

1876. U Postirama na otoku Brač rođen književnik i političar Vladimir Nazor.

1909. U Chicagu je rođen američki klarinetista i kompozitor Benny Goodman, najpopularniji džez-muzičar tridesetih godina, nazvan kralj svinga. Svirao je i sa simfonijskim orkestrima. Umro je u New Yorku 13. juna 1986. godine

1913. Zaključen mirovni ugovor u Londonu između Bugarske, Srbije, Crne Gore i Grčke i poražene Turske, kojim je okončan Prvi balkanski rat. Turska je ovim ugovorom izgubila sve balkanske posjede, osim Carigrada sa okolinom.

1960. Umro ruski pisac Boris Leonidovič Pasternak, dobitnik Nobelove nagrade za književnost 1958. Najveći uspjeh kod publike i književne kritike donio mu je roman “Doktor Živago”, objavljen u inostranstvu, nakon čega je izbačen iz ruskog Saveza pisaca. U SSSR-u je “Doktor Živago” štampan tek 1988.

1961. Iz zasjede ubijen dominikanski diktator Rafael Trujillo.

1973. Zapadna Njemačka i Čehoslovačka postigle dogovor o normalizaciji odnosa, nakon 32-godišnjeg prekida.

1984. U Sarajevu umro Šukrija Pandžo, bh. književnik.

1992. Poslije osam mjeseci okupacije, snage HVO-a oslobodile selo Ravno u Hercegovini. Ravno je bilo prva žrtva agresije na BiH, kada su JNA i srpske snage ušle u ovo selo, potpuno ga porušile i zapalile.

1992. Savjet bezbjednosti UN-a usvojio je Rezoluciju 757 kojom su Srbiji i Crnoj Gori, zbog umiješanosti u rat u BiH, uvedene sankcije koje podrazumijevaju potpunu ekonomsku blokadu i prekid svih naučnih, kulturnih i sportskih veza sa svijetom.

1998. U sjevernoj afganistanskoj provinciji Tahar u zemljotresu je poginulo najmanje 3.000 ljudi.

1999. Najmanje 54 osobe poginule su u Minsku, u jurnjavi nekoliko hiljada mladih, koji su nakon završetka koncerta rok-muzike jurnuli u ulaz stanice podzemne željeznice da se sklone od iznenadne provale oblaka.

2001. Na posljednjem suđenju u Njemačkoj za zločine počinjene u Drugom svjetskom ratu, bivši oficir SS-a i nadzornik u koncentracionom logoru Theresienstadt, 89-godišnji Anton Malloth osuđen je na doživotni zatvor, zbog ubistva trojice i pokušaja ubistva četvrtog zatvorenika jevrejske nacionalnosti na svirep način.

2008. Županijski sud u Zagrebu oslobodio Rahima Ademija optužbi za ratne zločine protiv civila u vojnoj akciji Medački džep, dok je drugooptuženi Mirko Norac osuđen na sedam godina zatvora. Postupak protiv njih hrvatsko pravosuđe preuzelo je od Haškog suda.

[Kamilica]

" 89-godišnji Anton Malloth osuđen je na doživotni zatvor"

baš je robijao

[kreja]

31.05.

1594. Umro italijanski slikar Jacopo Tintoretto, jedan od najvećih majstora 16. vijeka, čuven po vještini postizanja izuzetnih svjetlosnih efekata bojom (“Tajna večera”, “Posljednji sud”).

1809. Umro austrijski kompozitor Joseph Haydn. Napisao je više od 100 simfonija, više gudačkih kvarteta, klavirskih sonata.

1902. Mirom u Verenigingu završen britansko-burski rat u kojem su poginula 5.774 Britanca i najmanje 4.000 Bura.
1910. Ujedinjenjem britanskih kolonija Natala, Transvaala, Capea i Oranja osnovana Južnoafrička unija sa statusom britanskog dominiona.

1931. U Bahreinu pronađena nafta, prvo nalazište petroleja u nekoj arapskoj zemlji.
1961. Južna Afrika proglasila republiku s predsjednikom Charlesom Robbertsom Swartom na čelu i napustila Commonwealth.

1962. U Izraelu obješen njemački ratni zločinac Adolf Eichmann, šef Gestapoa, nakon što je sud utvrdio da je kriv za smrt nekoliko miliona Jevreja u Drugom svjetskom ratu.

1970. U zemljotresu jačine 7,9 stepeni Richterove skale u Peruu poginulo više od 70.000, a 600.000 ljudi ostalo je bez domova. Potpuno su razoreni gradovi Jungaj, Huares i Chimbote.

1991. U Lisabonu potpisan mirovni sporazum o Angoli, kojim je poslije gotovo 16 godina okončan građanski rat.

1992. Vlasti SDS-a u Prijedoru izdale naredbu posredstvom lokalnog radija prema kojoj su svi Bošnjaci i bosanski Hrvati morali na ruke staviti bijele trake, a kuće obilježiti bijelim plahtama, što je rezultiralo progonima i ubistvima nesrba - Dan bijelih traka.

1994. Krešimir Zubak izabran za prvog predsjednika Federacije BiH. Bio je prvi hrvatski član Predsjedništva BiH. Prije rata bio je zamjenik javnog tužitelja, a potom predsjednik Okružnog suda u Doboju.

1996. Bosanski Hrvat Dražen Erdemović priznao je pred Međunarodnim sudom za ratne zločine u Haagu da je učestvovao u masovnim pogubljenjima Bošnjaka u Srebrenici. To je bilo prvo priznanje krivice pred Haškim tribunalom. Osuđen je na pet godina zatvora i nakon odsluženja dvije trećine kazne pušten na slobodu 1999.
1999. U Novom Mestu umro Davor Dujmović, bh. glumac.

2003. Slijetanjem na aerodrom “Charles de Gaulle” u Parizu supersonični avion Concord francuske kompanije Air France obavio posljednji let. Avioni će biti izloženi u muzejima u Francuskoj, a jedan na aerodromu.

2005. Washington Post potvrdio da je bivši zamjenik direktora FBI-ja Mark Felt bio povjerljivi izvor koji je tim novinama
dostavio informacije koje su dovele do afere Watergate i ostavke predsjednika SAD-a Richarda Nixona 1974. godine.

2007. Kod Ljubovije uhapšen haški optuženik, penzionisani general Vojske Republike Srpske Zdravko Tolimir i izručen Haškom tribunalu, pred kojim je optužen za zločine nad Bošnjacima u Srebrenici i Žepi 1995. godine. Osuđen 2012. na doživotnu kaznu zatvora. Umro je u Haagu 8. februara 2016. godine.

2010. Izraelski komandosi presreli na moru humanitarni konvoj za Gazu i ubili 15 osoba.

2017. Automobil bomba eksplodirala u diplomatskoj četvrti glavnog grada Afganistana Kabulu i ubila najmanje 90 osoba i ranila 380. Napad je izveo bombaš samoubica.

[kreja]

01.06.

1198. Bizantijski car Aleksije III Anđeo odobrio srpskom velikom županu Stefanu Nemanji i njegovom sinu, monahu Savi, da na ruševinama Hilandariona podignu novi manastir Svete gore Hilandar.

1780. Rođen pruski general Carl von Clausewitz, jedan od najpoznatijih vojnih teoretičara 19. vijeka. U Napoleonovim ratovima bio je u službi ruske vojske.

1926. u Los Angelesu je. rođena filmska glumica Norma Jeane Mortenson, poznata kao Marilyn Monroe, jedna od najvećih zvijezda i seks-simbola američkog filma pedesetih godina 20. vijeka. Godine 1962. izvršila je samoubistvo
1941. Nijemci u Drugom svjetskom ratu osvojili Krit i zarobili 13.000 britanskih vojnika, čime su obezbijedili važnu bazu za operacije na Mediteranu.

1958. General Charles de Gaulle postao premijer Francuske u jeku krize oko budućnosti francuskih kolonija u Sjevernoj Africi.

1973. Premijer grčke vojne vlade Georgios Papadopulos ukinuo monarhiju i proglasio republiku.

1987. U eksploziji bombe podmetnute u helikopter ubijen libanski premijer Rashid Karami.

1990. Predsjednici SSSR-a i SAD-a Mihail Gorbačov i George Bush potpisali sporazum o prestanku proizvodnje hemijskog oružja i o uništavanju tog oružja do kraja 1992.

1993. Harvardski univerzitet, jedna od najpoznatijih obrazovnih institucija u SAD-u, dodijelio svoju nagradu Lions listu Oslobođenje.

1993. Na igralištu na Dobrinji III, od dvije minobacačke granate ispaljene s položaja Vojske RS-a, ubijeno 13 osoba, a 104 lakše i teže ranjene.

1993. Smijenjen predsjednik Jugoslavije Dobrica Ćosić, prvi predsjednik SRJ, izabran u junu 1992. Ta smjena izazvala revolt nekoliko hiljada Beograđana ispred zgrade Skupštine.


1994. Armando Calderon Sol postao prvi predsjednik El Salvadora poslije gotovo desetogodišnjeg građanskog rata.

1997. Na parlamentarnim izborima u Francuskoj pobijedila udružena ljevica, a premijer postao lider Socijalističke partije Lionel Jospin.

1998. Na snagu stupila odluka međunarodnog predstavnika u BiH Carlosa Westendorpa o novim zajedničkim tablicama i saobraćajnim dozvolama u našoj zemlji.

2000. Haški tribunal za zločine počinjene u Ruandi 1994. osudio Georgesa Ruggiu, belgijskog novinara, na 12 godina zatvora jer je podsticao zločine u svojim radioemisijama.

2001. Nepalski prestolonasljednik, princ Dipendra, u palati u Katmanduu ubio roditelje, kralja Birendru i kraljicu Ajsvaraju, i šest članova porodice, a potom izvršio samoubistvo. Državna komisija saopštila da je princ bio pod uticajem alkohola i droge.

2001. U eksploziji bombe u noćnom klubu u Tel Avivu, koju je aktivirao palestinski bombaš samoubica, poginula 21 osoba.

2008. U Parizu u 71. godini umro Yves Saint Laurent, francuski kralj mode. Ova kulturološka ikona 20. stoljeća revolucionirala je žensku modu. Izgradio je carstvo odjeće, parfema i modnih dodataka.

2016. Otvoren najduži tunel na svijetu, Gotardski bazni tunel u Švicarskoj, dugačak 57,09 km.

2017. Američki predsjednik Donald Trump objavio da se SAD povlače iz Pariskog sporazuma postignutog decembra 2015, koji su potpisale 194 države, od kojih 118 ratifikovale i koji se bavi globalnim zagrijavanjem, jednim od najvećih problema savremenog svijeta.

[kreja]

02.06.

1771. Rusija u ratu sa Turskom preuzela poluostrvo Krim.

1924. Kongres SAD-a priznao državljanstvo Indijancima, starosjediocima na teritoriji na kojoj su stvorene SAD.

1946. Italijani se na referendumu izjasnili za republiku i time odbacili monarhiju savojske dinastije.

1955. Jugoslovenski i sovjetski lideri Josip Broz Tito i Nikita Hruščov potpisali Beogradsku deklaraciju kojom su normalizovani odnosi Jugoslavije i SSSR-a, narušeni rezolucijom Informbiroa iz 1948.

1966. Američki vasionski brod Surveyor izveo prvo uspješno meko spuštanje na Mjesec i počeo da šalje prve slike Mjesečeve površine.

1969. U sudaru australijskog nosača aviona Melbourne i američkog razarača “Frank E. Evans” u Južnokineskom moru poginula su 74 američka mornara.

1979. Papa Ivan Pavao Drugi stigao u Poljsku, u prvu posjetu pape jednoj komunističkoj zemlji.

1987. Umro španski gitarista Andres Segovia, koji se proslavio interpretacijama klasične muzike na gitari.

1993. Bosna i Hercegovina primljena u članstvo UNESCO-a.

1993. Na prvim slobodnim izborima u Burundiju Melchior Ndadaye pobijedio vojnog predsjednika Pierrea Bujoju, čime je u toj afričkoj zemlji prvi put šef države postao pripadnik većinskog plemena Hutu.

1995. Protuvazdušna odbrana Vojske Republike Srpske u sjeverozapadnoj BiH oborila američki lovac F-16, čiji se pilot Scott O’Grady spasio katapultiranjem.

1997. Na Kongresu Svjetske federacije izdavača (FIEJ) u Amsterdamu bh. listu Oslobođenje uručena nagrada Zlatno pero slobode. Ista nagrada dodijeljena je listovima Naša borba iz Beograda i Tribune iz Splita.

1997. Timothy McVeigh proglašen krivim za podmetanje bombe u federalnu zgradu u Oklahoma Cityju 1995, kada je poginulo 168 ljudi. McVeigh je osuđen na smrt i pogubljen na električnoj stolici 10. juna 2001.

1997. Umrla američka teniserka Helen Jacobs (88). U karijeri je osvojila četiri američke titule u singlu (1932 - 1935), a Wimbledon 1936. godine, kada je proglašena prvom igračicom svijeta.

2000. Glavni tužilac Međunarodnog suda za ratne zločine u Haagu Carla del Ponte izjavila je u Savjetu bezbjednosti UN-a da nema osnova za pokretanje istrage o eventualnim ratnim zločinima NATO-a tokom bombardovanja SR Jugoslavije 1999.

2001. Vlada Kolumbije i pobunjenici, pripadnici ljevičarskog pokreta FARC, potpisali sporazum kojim je dozvoljena prva razmjena zatvorenika u 37 godina dugom ratu.

[kreja]

03.06.

1896. U Moskvi je potpisan ugovor Rusije i Kine o nenapadanju u narednih 15 godina, a Kina je odobrila Rusiji da koristi željeznicu u sjevernoj Mandžuriji.

1899. Umro Johann Strauss Mlađi, austrijski dirigent i kompozitor opereta i valcera. Sa svojim orkestrom nastupao je širom svijeta.

1924. Umro austrijski pisac Franz Kafka.

1940. Okončana evakuacija savezničkih snaga iz Francuske u Drugom svjetskom ratu. Iz luke Dunkirk brodovima je evakuisano više od 337.000 britanskih, francuskih i belgijskih vojnika.

1963. Umro papa Ivan XXIII, poglavar Rimokatoličke crkve od 1958, protagonist reforme Katoličke crkve i njenog prilagođavanja savremenom svijetu (aggiornamente). Sazvao je 1962. Drugi vatikanski koncil, koji je nakon njegove smrti nastavio rad na crkvenim reformama.

1965. Američki astronaut Edward White izašao je iz svemirskog broda Gemini 4 i tako postao prvi Amerikanac koji je šetao kosmosom, tri i po mjeseca poslije ruskog kosmonauta Alekseja Leonova.

1968. U Beogradu, a potom i u drugim univerzitetskim centrima u Jugoslaviji, počele su studentske demonstracije, prve u komunističkoj Jugoslaviji. Protest zbog privilegija komunističkih funkcionera, nezaposlenosti i ugrožavanja osnovnih demokratskih prava prekinut je poslije sedam dana nakon što se studentima posredstvom TV Beograd obratio predsjednik SFRJ Josip Broz Tito, koji je podržao studente i obećao im brže rješavanje društvenih problema.

1989. U eksploziji gasovoda na Transsibirskoj željeznici dignuta su u vazduh dva putnička voza. Poginulo je 575 ljudi, a oko 600 ranjeno.

1995. Ministri odbrane NATO-a i EU donijeli su odluku o formiranju Snaga za brzo reagovanje u BiH, koje će štititi mirovne trupe UN-a od napada bosanskih Srba.

1999. Predsjednik SR Jugoslavije Slobodan Milošević prihvatio je mirovni plan SAD-a, EU i Rusije, koji su u Beograd donijeli finski i ruski posrednici Martti Ahtisaari i Viktor Černomirdin. Plan, koji je podrazumijevao dolazak međunarodnih snaga na Kosovo, bio je uslov za prestanak vazdušnih napada NATO-a na Jugoslaviju

2001. Umro poznati holivudski glumac Anthony Quinn, koji se proslavio ulogom Grka Zorbe u istoimenom filmu. Quinn se bavio i slikarstvom i pisanjem. U 50-godišnjoj filmskoj karijeri snimio je više od 100 filmova.

2002. Uhapšen Dragoljub Dragičević, kojeg je srbijansko pravosuđe sumnjičilo za ratne zločine počinjene u BiH. On se tereti za otmicu Bošnjaka u Sjeverinu u oktobru 1992. Osuđen je na 20 godina zatvora.

2006. Skupština Crne Gore usvojila je Deklaraciju nezavisne Crne Gore, čime je formalno proglašena obnova crnogorske državnosti.

2009. Umrla američka pjevačica Koko Taylor, zvana kraljica bluza, dobitnica brojnih nagrada za bluz-muziku, kao i Grammyja 1984. Taylorova, čija je karijera trajala 50-ak godina, u prosjeku je držala 100 koncerata godišnje.

2016. U bolnici u Phoenixu umro Muhamed Ali (Cassius Marcellus Clay). Bio je američki bokser, prema mnogim ocjenama, najveći bokser teške kategorije u povijesti te jedan od najvećih sportaša 20. stoljeća.

2017. U napadu tri naoružane osobe noževima u istočnom Londonu ubijeno je sedam građana, a 48 je povrijeđeno. Prvo su iz kombija na Londonskom mostu iskočile tri naoružane osobe s noževima i počele da ubadaju goste u kafićima u naselju Borough Market, a po dolasku policije likvidirane su na obližnjoj pijaci.

[kreja]

04. juni

1867. Rođen finski maršal i državnik Carl Gustav Emil Mannerheim, predsjednik Finske od 1944. do 1946. Prema njegovoj zamisli izgrađena je između dva svjetska rata Manerhajmova linija odbrane prema SSSR-u duž sovjetsko-finske granice.

1920. U dvorcu Trianon kod Pariza sile Antante poslije Prvog svjetskog rata potpisale mirovni ugovor sa Mađarskom i oduzele joj teritorije koje je držala u okviru Austro-Ugarske. Oko 3,5 miliona Mađara ostalo je izvan matične zemlje, najviše u Rumuniji, oko dva miliona.

1941. U egzilu u Holandiji umro Fridrih Wilhelm II, pruski kralj i njemački car (1888-1918). Provodio je politiku ekspanzije Njemačke i učvršćivanja kolonijalnih posjeda.

1942. Počela četvorodnevna bitka za pacifička ostrva Midway, u kojoj su Amerikanci nanijeli prvi ozbiljan poraz Japancima u Drugom svjetskom ratu.

1944. Savezničke trupe oslobodile su Rim u II svjetskom ratu.

1971. Umro mađarski marksista i književni kritičar György Lukács. Bio je ministar u vladi Imre Nagy 1956, a poslije njegovog pada privremeno je protjeran u Rumuniju. Kasnije se povukao iz javnog života.

1975. U Los Angelesu rođena Angelina Jolie, američka filmska glumica, dobitnica Oscara.

1989. Na prvim višepartijskim izborima u Poljskoj, nako­n 50 godina, opoziciona koalicija i alternativni sindikalni pokret Solidarnost nadmoćno su pobijedili vladajuće komuniste, što je označilo kraj komunizma i sovjetske prevlasti u Poljskoj. Vođa Solidarnosti Leh Valensa u decembru 1990. postao je predsjednik Poljske.

1991. Komunistička vlada Fatosa Nanoa u Albaniji podnijela je ostavku poslije generalnog štrajka koji je trajao 20 dana.

1992. U Sarajevu je formiran Olimpijski komitet BiH. Za predsjednika OKBiH izabran je Stjepan Kljuić, njegov zamjenik bio je Uglješa Uzelac, dok je za generalnog sekretara imenovan Izudin Filipović. Promoviran je i znak OKBiH.

1993. U naselju Rankovići kod Novog Travnika pripadnici HVO-a blokirali su konvoj sa hranom za Tuzlu i ubili 11 Bošnjaka. Tom prilikom su opljačkali 146 kamiona, 9 kombija, 20 putničkih automobila, dva sanitetska vozila sa opremom i lijekovima, te oko 500 tona druge robe. Vrijednost opljačkane robe je procijenjena na oko 17 miliona tadašnjih njemačkih maraka.

1993. Savjet bezbjednosti UN-a odobrio je slanje naoružanih trupa u BiH radi zaštite šest zona bezbjednosti UN-a, Sarajeva, Tuzle, Žepe, Srebrenice, Goražda i Bihaća, sa ovlašćenjem da upotrijebe oružje. Odobreno je dejstvo NATO-avijacije.

1996. Evropska raketa Ariana 5 eksplodirala je 40 sekundi poslije lansiranja.

2003. U Obiliću na Kosovu u svojoj kući ubijena su tri člana porodice Stolić, supružnici Slobodan i Radmila i njihov sin Ljubinko

2004. U Rimu umro poznati italijanski komičar Nino Manfredi, posljednji od čuvene četvorke italijanskih komičara koju su činili još i Toto, Vittorio Gassman i Alberto Sordi.

2012. Odjeljenje Višeg suda u Beogradu za ratne zločine osudilo je pripadnike Vojske RS-a Dragana Jovića, Zorana Đurđevića i Alena Ristića na 15, 13 i 12 godina zatvora zbog ratnog zločina protiv civila 1992. godine u Bijeljini.

[kreja]

05. juni

1463. U Jajcu turski sultan Mehmed Fatih pogubio Stjepana Tomaševića, posljednjeg bosanskog kralja.

1873. Pod pritiskom Velike Britanije, sultan Zanzibara Said bin Bargash zatvorio zanzibarsko tržište robova.

1916. Britanski feldmaršal irskog porijekla, lord Horatio Herbert Kitchener, osvajač Sudana i ministar rata u Prvom svjetskom ratu, potonuo sa oklopnom krstaricom Hempshir, koja je, ploveći u Rusiju, naletjela na minu.

1945. Predstavnici SSSR-a, SAD-a, Velike Britanije i Francuske u Berlinu potpisali Deklaraciju o preuzimanju vrhovne komande nad poraženom Njemačkom u Drugom svjetskom ratu i njenoj podjeli na četiri okupacione zone.

1947. Državni sekretar SAD-a George Marshall iznio plan o finansijskoj pomoći Evropi razorenoj u Drugom svjetskom ratu. Marshallov plan, kojim su SAD od 1948. do 1952. dodijelile pomoć od 15 milijardi dolara evropskim zemljama, usvojen je iste godine.

1967. Počeo rat Izraela i Egipta, Sirije i Jordana. Izraelske snage u narednih šest dana izbile na Suecki kanal, zauzele Sinajsko poluostrvo, Pojas Gaze, dio Jordana i Golansku visoravan u Siriji.

1968. Palestinac Sirhan Sirhan u atentatu u Los Angelesu smrtno ranio senatora SAD-a Roberta F. Kennedyja, koji je narednog dana podlegao povredama.
1975. Suecki kanal, zatvoren od izraelsko-arapskog rata 1967, ponovo otvoren za međunarodni saobraćaj.

2000. Apelacioni sud u Santiagu ukinuo poslanički imunitet bivšem čileanskom diktatoru Augustu Pinochetu, otvarajući put za sudski proces zbog zločina u Čileu tokom njegovog režima.

2001. Laburistička stranka ubjedljivo pobijedila na izborima u Velikoj Britaniji, Tony Blair postao prvi premijer laburista s dva uzastopna mandata.
2001. UN obilježio 20 godina od pojave AIDS-a. Prema procjenama, do tada je 58 miliona ljudi zaraženo HIV-om, a više od 22 miliona umrlo.

2004. U Los Angelesu u 93. godini umro bivši predsjednik SAD-a Ronald Reagan. Za vrijeme njegovog mandata, od 1981. do 1989, došlo do otopljavanja odnosa s Rusijom, čiji je predsjednik bio Mihail Gorbačov.

2011. Na Zagrebačkom hipodromu papa Benedict XVI tokom dvodnevne posjete Hrvatskoj služio misu pred oko 300.000 vjernika u okviru prvog Nacionalnog susreta hrvatskih katoličkih obitelji.

2012. Umro pisac naučne fantastike Ray Bradburry, autor kultnog romana "Fahrenheit 451".

2017. Crna Gora postala 29. članica NATO-a.

2017. Bahrein, Saudijska Arabija, Egipat, Ujedinjeni Arapski Emirati, Libija, Jemen i Maldivi prekinuli diplomatske odnose sa Katarom i uveli sankcije ovoj državi u Perzijskom zaljevu zbog navodne podrške terorizmu.

2017. U gradu Orlando na Floridi bivši uposlenik jedne kompanije upao u prostorije i iz vatrenog oružja ubio četvero bivših kolega. Po dolasku policije ubijen je u razmjeni vatre.

[kreja]

06.06.

1635. Francuska u Tridesetogodišnjem ratu (1618-1648) objavila rat Španiji.

1802. Napoleon Bonaparte ustanovio Orden legije časti za civilne i vojne zasluge.

1861. Rođena australijska operska pjevačica Nellie Melba, jedna od najvećih sopranistica krajem 19. i početkom 20. vijeka.

1890. Rođen vijetnamski državnik Ngujen Tat Tan, poznat kao Ho Ši Min, osnivač Komunističke partije Vijetnama (1930) i predsjednik Demokratske Republike Vijetnam (Sjeverni Vijetnam) od njenog proglašenja 1945. do smrti 1969.

1890. U Glini kod Siska rođen slikar i karikaturista Petar Pjer Križanić, jedan od osnivača Ošišanog ježa.

1898. Umro engleski državnik William Ewart Gladstone, koji je između 1868. i 1894. četiri puta bio premijer Velike Britanije. Legalizovao je 1871. radničke sindikate i 1884. izvršio tzv. treću parlamentarnu reformu.

1906. Otvoren tunel kroz Alpe Simplon, koji je povezao Italiju i Švajcarsku.

1935. U saobraćajnoj nesreći poginuo je engleski pukovnik Thomas Edward Lawrence, arheolog i pisac, poznat kao Lorens od Arabije. Predvodio je arapske pobunjenike u ratu protiv Otomanske imperije 1915. godine.

1989. Tokom studentskih demonstracija u Pekingu smijenjen je generalni sekretar Komunističke partije Kine Zhao Ziyang, jer se usprotivio vanrednim mjerama i primjeni sile protiv studenata. Tada je stavljen u kućni pritvor u kojem je bio do smrti 17. januara 2005.

1991. U Hrvatskoj je održan referendum o nezavisnosti. Za nezavisnost je glasalo 94,14 posto birača koji su izašli na referendum.

1992. Policija bosanskih Srba na Ilidži zaustavila je izbjeglički konvoj iz Sarajeva u kojem se nalazilo oko 5.000 žena i djece i držala ih kao taoce tri dana. Nakon dugih i mukotrpnih pregovaranja i intervencija, konvoj je pušten i stigao je na krajnje odredište u Split.

1994. U New Yorku umrla Jacqueline Kennedy-Onassis, supruga predsjednika SAD-a Johna Kennedyja, ubijenog 1963. u atentatu, i grčkog brodovlasnika, milijardera Aristotelesa Onassisa.

1997. U Bangladešu u snažnom ciklonu život je izgubilo najmanje 350 ljudi, a više od milion ih je ostalo bez kuća.

2000. Kina i Evropska unija postigle sporazum o trgovini kojim je otvoren put Kini u Svjetsku trgovinsku organizaciju. Kina je naredne godine primljena u STO.

2003. Indonezijska vojska započela ofanzivna dejstva na baze separatističke pobunjeničke grupe Pokret za slobodni Aceh. Napadi su označili prekid primirja koje su potpisale obje strane u decembru 2002.

2004. U Velikoj Britaniji otvorena prva banka embriona na svijetu.

2009. Predsjednik Šri Lanke Mahinda Rajapaksa formalno proglasio pobjedu nad separatističkim pokretom Tamilski tigrovi i okončanje 25-godišnjeg građanskog rata u kojem je poginulo više od 70.000 ljudi.

2015. U Sarajevu u 82. godini preminuo Affan Ramić, bh. slikar. Intenzivno se bavio kolažom, a u jednoj fazi koristio se filigranskim crtežom, inspirisan ornamentikom starog bosanskog nakita. Dobitnik je mnogobrojnih nagrada.

2016. U udesu aviona kompanije Egypt Aira koji se srušio u Sredozemno more poginulo je 66 putnika i članova posade.

[kreja]

07.06.

1494. Portugal i Španija u Tordesillasu potpisali sporazum o podjeli novog svijeta. Granicu odredio papa Aleksandar VI da bi spriječio sukobe kolonijalnih sila.

1502. Rođen Ugo Buonkompanjo, papa Grgur XIII od 1572. do 1585. Reformisao je julijanski kalendar (1582), koji je kasnije po njemu nazvan gregorijanski.

1900. u Bijeljini rođen književnik, revolucionar i narodni heroj Rodoljub Čolaković. Jedan od prvih organizatora NOB-a, poslije rata obavljao više visokih funkcija. Jedan je od osnivača i prvi urednik Oslobođenja. Umro je 1983.

1905. Norveški parlament (Storting) donio odluku o odvajanju Norveške od Švedske i svrgnuo s prijestola kralja Oscara I koji se protivio toj odluci. Za novog kralja izabran je danski princ Karl pod nazivom Hakon VII.

1929. Ponovo uspostavljena Papska država (Vatikan) u Rimu. Crkvena država prestala je da postoji 1870, kada je sa gradom Rimom inkorporirana u ujedinjenu Italiju.

1935. Umro ruski biolog Ivan Vladimirovič Mičurin, koji se bavio poboljšanjem sorti voćaka, godinama eksperimentišući s aklimatizacijom biljaka na hladne zime. Različitim postupcima - hibridizacijom, selekcijom i kalemljenjem - odgojio niz otpornih sorti trešanja, kajsija, vinove loze i višanja.

1965. U jami Orasi RMU Kakanj u snažnoj eksploziji metana poginulo 128 rudara, a povrijeđeno 20.

1973. Kancelar Njemačke Willy Brandt doputovao u Izrael, u prvu posjetu jednog zapadnonjemačkog lidera ovoj zemlji.

1981. Izraelski avioni napali i uništili nuklearni reaktor Osirac, nedaleko od Bagdada.

1988. U Bangladešu islam proglašen državnom religijom, a jake policijske snage stavljene su u stanje pripravnosti da bi spriječile proteste protivnika ove odluke.

1992. Jedinice HVO-a ušle u Počitelj koji je do tada bio pod kontrolom bosanskih Srba.

1992. Na prvim višestranačkim predsjedničkim izborima u Azerbejdžanu pobijedio bivši sovjetski disident Ebulfaz Elcibey. On je bio prvi nekomunistički demokratski izabran predsjednik.

1993. U saobraćajnoj nesreći na autocesti nedaleko od Ingolstadta u Njemačkoj poginuo Dražen Petrović (28), jedan od najboljih hrvatskih košarkaša svih vremena i državni reprezentativac bivše Jugoslavije i Hrvatske.

1999. U Indoneziji održani demokratski parlamentarni izbori, prvi put nakon 40 godina.

2000. U Bijeljini ubijen Ljubiša Savić Mauzer, bivši načelnik Uprave policije MUP-a RS-a i osnivač Demokratske stranke RS-a.

2000. U Kolombu, glavnom gradu Šri Lanke, poginule 22 osobe, među kojima i jedan ministar, oko 600 je ranjeno kada je bombaš samoubica aktivirao eksploziv na proslavi Dana ratnih heroja u tom gradu.

2005. U četiri eksplozije koje su se desile u londonskom metrou i na jednom trgu poginulo 56 ljudi, a više od 700 je ranjeno. Teroristički napad izvele su četiri osobe, koje su u napadima izgubile život.

2006. Američki bombarderi ubili Abu Musaba al-Zarkavija, lidera iračkog ogranka Al-Kaide.

2008. Umro Dino Rizi, jedan od najvećih italijanskih reditelja, u čijim su filmovima igrali poznati italijanski glumci.

2016. U terorističkom napadu u historijskom području Istanbula poginulo 11 ljudi, a 36 je ranjeno. Policija je uhapsila četiri osobe osumnjičene da su aktivirale autobombu u trenutku kada je prolazio autobus koji je prevozio policajce.

[kreja]

08,06,

632. U Medini umro Ebu Kasim Muhamed, začetnik islama, monoteističke religije zasnovane na Kur’anu. Proveo je političko i vjersko ujedinjenje Arapa i time stvorio osnovu za njihovu vojno-političku i kulturnu ekspanziju prema Istoku i Zapadu.

1871. Austrougarski car Franz Josef I objavio odluku o ukidanju Vojne krajine koja je provedena 1873. godine. Krajina je predstavljala austrijski granični pojas prema Turskoj nakon uspostavljanja dvojne Austro-Ugarske monarhije (1867), kada je uvedena opšta vojna obaveza, izgubila je vojni značaj.

1883. Francuska uspostavila potpunu kontrolu nad Tunisom, njenim protektoratom od 1881.

1886. U Mostaru rođen Abdurezak Hifzi Bjelevac, bosanski književnik i novinar. U periodu između dva svjetska rata uređivao je časopise Novi vijek i Behar. Pisao je pripovijetke, drame i romane o životu bh. muslimana. Umro je u Zagrebu 25. februara 1972.

1916. Rođen engleski biohemičar Francis Henry Compton Crick. Razjasnio je strukturu i oblik molekula dezoksiribonukleinskih kiselina i njihovu ulogu u prenošenju nasljednih osobina.

1921. Rođen indonezijski general i diktator Suharto. Uz pomoć vojske, 1967. postao je premijer preuzevši ingerencije i šefa države Ahmeda Sukarna. Od 1968. je predsjednik Indonezije do 1998, kada je bio prinuđen da podnese ostavku.

1941. Britanske snage i jedinice Slobodne Francuske u Drugom svjetskom ratu izvršile invaziju na Siriju da bi spriječile izgradnju njemačkih baza u ovoj zemlji.

1942. Japanske podmornice u Drugom svjetskom ratu bombardovale najveći australijski grad Sydney.

1992. U borbama u Milinkladskoj ulici poginuo branilac Sarajeva Vinko Šamarlić, zamjenik komandira voda Specijalne policije RBiH.

1992. Branitelji Sarajeva oslobodili brdo Žuč, jako uporište Karadžićevih Srba, s kojeg je granatirano Sarajevo.

1995. Grupa američkih marinaca uspješno okončala akciju spašavanja kapetana Scotta O’Gradya, čiji je avion F-16 šest dana ranije u sjeverozapadnoj Bosni oborila vojska bosanskih Srba.

1996. U Splitu uhapšen bosanski Hrvat Zlatko Aleksovski, osumnjičen za ratne zločine u Lašvanskoj dolini. Njega je Haški sud osudio na dvije i po godine zatvora, a na slobodi je od 1999.

2001. Briselski sud proglasio krivim i zatražio doživotnu robiju za četiri osobe, među kojima dvije opatice, zbog zločina počinjenih u Ruandi. Savjet ministara Ruande saopštio je krajem 2000. da je u toj zemlji 1994. ubijeno više od milion ljudi.

2001. U školi u Ikedi (Japan) mentalni bolesnik usmrtio nožem osam učenika, a 15 nastavnika i učenika ranio. To je najveće masovno ubistvo u toj zemlji od 1995, kada je od trovanja gasom u podzemnoj željeznici u Tokiju 1995. umrlo 12, a hiljade osoba osjetile posljedice trovanja.

2006. Francuskinja Raphaela le Gouvello je prva osoba koja je prešla Indijski okean na dasci. Ona je provela 60 dana na specijalno dizajniranoj dasci, dugačkoj sedam metara.

2008. U Nišu umro Šaban Bajramović, romski pjevač i kompozitor.

2010. U Zagrebu ranjen odbjegli pripadnik zemunskog klana Sretko Kalinić. Na njega je pucao Miloš Simović, pripadnik istog klana. Oni su u odsustvu osuđeni na višedecenijske kazne zatvora zbog učešća u ubistvu premijera Srbije Zorana Đinđića. Kalinića su hrvatske vlasti izručile Srbiji, a Simović je uhapšen u pokušaju da ilegalno pređe iz Hrvatske u Srbiju.

[kreja]

09.06.

68. Rimski car Neron izvršio je samoubistvo.

1462. Posljednji bosanski kralj Stjepan Tomašević, uzdajući se u pomoć kršćanske koalicije, otkazao je danak turskom sultanu Mehmedu II i priznao vrhovnu vlast ugarskog kralja Matije I Korvina. Turci su 1463. osvojili Bosnu i pogubili kralja Stjepana.

1672. Rođen Petar I Aleksejevič Romanov (Petar Veliki), car Rusije od 1682. do 1725, reformator države i društva. Osnovao je Akademiju nauka, pokrenuo prve novine Vedomosti, pomagao razvoj privrede otvarajući rudnike i manufakture, organizovao državnu upravu i Rusiju podijelio na gubernije. Na ušću Neve 1703. podigao je novu prijestolnicu - Sankt Peterburg.

1781. Rođen engleski inženjer i pronalazač George Stephenson, konstruktor lokomotiva. U Newcastleu je 1823. osnovao prvu fabriku lokomotiva, a njegova lokomotiva vukla je 1825. na pruzi Stockton - Darlington prvi putnički voz na svijetu.

1870. U Gads Hill Placeu umro Charles Dickens, engleski pisac.

1875. Na brdu Gradac kod Nevesinja izbio je jedan od prvih većih sukoba Hercegovaca sa Turcima u ustanku (1875-1878). Ustanak, nazvan Nevesinjska puška, brzo se širio i za mjesec zahvatio je i Bosansku krajinu.

1898. Potpisan sporazum kojim je Kina ustupila Velikoj Britaniji Hong Kong na 99 godina. Hong Kong je vraćen Kini 1. jula 1997.

1945. Predsjedništvo Antifašističkog vijeća narodnog oslobođenja Jugoslavije (AVNOJ) donijelo je Zakon o konfiskaciji imovine i izvršenju konfiskacije, na osnovu kojeg je država preuzela imovinu Trećeg rajha i državljana Jugoslavije koji su sarađivali sa okupatorom.

1945. Jugoslavija je s Velikom Britanijom i SAD-om postigla sporazum kojim je Julijska krajina podijeljena na dvije okupacione zone - A i B. Prva je potpala pod savezničku, druga pod jugoslovensku vojnu upravu.

1972. Američki bombarderi napali Hanoj i Hajfong. To je bilo najžešće bombardovanje Sjevernog Vijetnama od početka Vijetnamskog rata.

1991. Od erupcije vulkana na planini Pinatubo na Filipinima poginulo je oko 100 ljudi, a 250.000 je ostalo bez domova.

1955. Lideri Evropske unije imenovali švedskog diplomatu Carla Bildta za svog novog posrednika u bivšoj Jugoslaviji.

1999. Predstavnici Vojske Jugoslavije i NATO-a potpisali u Kumanovu Vojno-tehnički sporazum o povlačenju jugoslovenske vojske i policije sa Kosova. Time je okončan vazdušni napad NATO-a na SRJ, a na Kosovu su, na osnovu Rezolucije Vijeća sigurnosti UN-a 1244, raspoređene međunarodne snage, među kojima je najveći broj vojnika iz zemalja članica NATO-a. Sa povlačenjem vojske i policije, sa Kosova su počeli masovno da odlaze Srbi i Crnogorci.

2000. Umro američki vajar George Segal, jedan od najpoznatijih predstavnika pop-arta.

2003. Papa Ivan Pavao Drugi je petodnevnim boravkom u Hrvatskoj okončao stotu posjetu nekoj stranoj zemlji.

2004. Bivša kandidatkinja za Nobelovu nagradu za mir Lejla Zana iz Turske oslobođena je poslije deset godina provedenih u zatvoru zbog povezanosti sa kurdskim pobunjenicima.

2010. Umrla ruska balerina Marina Semenova, legendarna klasična plesačica iz sovjetskog doba.

2011. U 64. godini u Sarajevu umro Josip Škija Katalinski, proslavljeni fudbaler Željezničara i reprezentativac bivše Jugoslavije.

[kreja]

10.06.

1190. Rimsko-njemački car Friedrich I Barbarossa utopio se u rijeci Salef u Maloj Aziji na povratku iz Trećeg krstaškog rata.

1868. U Beogradu, u Košutnjaku, ubijen srpski knez Mihailo Obrenović (1839 - 1842. i 1860 - 1868). Naslijedio ga je Milan Obrenović.

1898. Američke trupe izvršile su u špansko-američkom ratu invaziju na Kubu.

1909. Prvi put upotrijebljen signal S.O.S. kada je linijski brod Slavonija kompanije Kjunard doživio brodolom na Azorskim ostrvima.
1934. Rođen Paja Patak, jedan od najpopularnijih likova u stripovima američkog crtača, filmskog animatora i producenta Walta Disneyja.

1940. Italija, kao saveznik Njemačke u Drugom svjetskom ratu, objavila rat Francuskoj i Velikoj Britaniji.

1942. Nijemci u Drugom svjetskom ratu potpuno uništili češko selo Lidice za odmazdu zbog atentata na nacističkog protektora Češke i Moravske i jednog od najznačajnijih Hitlerovih saradnika Reinharda Heydricha. Atentat su 27. maja izvršili Jozef Gabčik i Jozef Kubiš, češki komandosi - padobranci poslati iz Velike Britanije.

1946. Umro američki bokser Jack Johnson, prvi crnac koji je osvojio titulu svjetskog prvaka u teškoj kategoriji.

1967. Završen šestodnevni izraelsko-arapski rat u kojem je Izrael zauzeo teritorije Sirije, Jordana i Egipta, koje uključuju istočni Jerusalem, Zapadnu obalu, Gazu i Sinajsko poluostrvo, SSSR je prekinuo diplomatske odnose sa Izraelom.

1970. U Jordanu najmanje sto ljudi ubijeno u sukobu vladinih snaga s palestinskim gerilcima.

1971. SAD ukinule 20-godišnji embargo na trgovinu s Kinom.

1990. Peruanski političar japanskog porijekla Alberto Fujimori pobijedio na predsjedničkim izborima u Peruu književnika Marija Vargasa Llosu.

1990. Na prvim višestranačkim parlamentarnim izborima u Čehoslovačkoj od 1946. pobijedio Građanski forum, koji je osnovao književnik Vaclav Havel.

1997. Po nalogu lidera Crvenih Kmera Pola Pota, ubijen je jedan od njegovih najbližih saradnika Son Sen i 11 članova njegove porodice.

2001. Medijski magnat Silvio Berlusconi po drugi put postao premijer Italije.

2002. U zatvoru Springfield u Missouriju umro John Gotti, američki mafijaški bos. Uhapšen je 1990, što je predstavljalo kraj njegovom dotadašnjem načinu života, punom luksuza i brutalnih zločina.

2004. Na Beverly Hillsu u Kaliforniji umro čuveni bluz i džez-kantautor Ray Charles. Dobitnik je 12 muzičkih nagrada Grammy. Među najpoznatijim su “Hit the road, Jack”, “I Can’t stop loving you” i “Busted”...

2010. Haški tribunal proglasio oficire Vojske RS-a Vujadina Popovića i Ljubišu Bearu krivim za genocid nad Bošnjacima u Srebrenici 1995. i osudio ih na kaznu doživotnog zatvora. Drago Nikolić osuđen je na 35 godina, Ljubomir Borovčanin na 17, Radivoje Miletić na 19, Milan Gvero na pet, a Vinko Pandurević na 13 godina zatvora.

2010. U gradu Oshu u Kirgistanu u žestokim etničkim sukobima između Kirgiza i Uzbeka poginule desetine ljudi, a na stotine su povrijeđene. U gradu uvedeno vanredno stanje

[kreja]

11.06.

1509. Engleski kralj Henry VIII vjenčao se s prvom od šest žena Katarinom Aragonskom. Kasnije, zbog odbijanja pape da poništi taj brak, kralj je raskinuo sa Vatikanom i 1534. osnovao Anglikansku crkvu.

1859. Umro austrijski državnik princ Klemens Metternich, najuticajnija ličnost u Evropi tokom gotovo 40 godina, koliko je bio šef diplomatije (1809 - 1821) i kancelar Austrije (1821 - 1848). Smatra se oličenjem apsolutizma. Sa ruskim carem Aleksandrom I osnovao je Svetu alijansu, čiji je osnovni cilj bio gušenje nacionalnih pokreta u Evropi.

1864. Rođen njemački kompozitor i dirigent Richard Strauss, direktor Bečke opere. Predstavnik je poznog romantizma.

1891. Velika Britanija i Portugal potpisali konvenciju o podjeli interesnih sfera sjeverno i južno od rijeke Zambezi u Africi, kojom je Njasalend (sadašnji Malavi) postao britanski protektorat.

1918. Italijanski borbeni čamci u Prvom svjetskom ratu u Jadranskom moru, oko 70 kilometara sjeverozapadno od Zadra, potopili veliki austrougarski bojni brod “Szent István”.

1955. Na automobilskoj trci 24 sata Le Mana poginulo je 80 i povrijeđeno više od 100 ljudi poslije sudara tri automobila koja su uletjela u gledalište.

1970. Umro ruski državnik Aleksandar Fjodorovič Kerenski, član, a potom predsjednik privremene vlade poslije Februarske revolucije 1917. u Rusiji. Zbačen je s vlasti u Oktobarskoj revoluciji 1917. Emigrirao je 1918. u Francusku, a od 1940. živio je u SAD-u.

1979. U Los Angelesu umro američki filmski glumac John Wayne, zvijezda vestern-filmova “Poštanska kočija”, “Alamo”, “Rio Bravo”.

1981. U zemljotresu u jugoistočnoj iranskoj provinciji Kerman poginulo je najmanje 1.500 ljudi.

1984. Umro italijanski političar Enrico Berlinguer, generalni sekretar Komunističke partije Italije (1972 - 1984). Protagonist eurokomunizma i strategije historijskog kompromisa, bio je 12 godina na čelu najveće komunističke partije u zapadnoj Evropi. Oslobodio je KP Italije od sovjetskog uticaja, ali i pored velike popularnosti nije uspio da dovede komuniste na vlast u zemlji
.
1987. Margaret Thatcher izabrana treći put za premijerku Velike Britanije.

1990. U Beogradu umro historičar Vasa Čubrilović, učesnik atentata na austrougarskog prestolonasljednika Franca Ferdinanda 1914. u Sarajevu. Poslije Drugog svjetskog rata bio je direktor Balkanološkog instituta u Beogradu.
1999. Početak razmještanja mirovnih snaga na Kosovu doveo je do velike napetosti kada je ruski bataljon neočekivano prešao iz BiH na teritoriju SRJ tokom prijepodneva i uvečer prispio na Kosovo kao prva jedinica iz sastava međunarodnih snaga. Rusi su potom zaposjeli aerodrom Slatina kod Prištine.

2001. U federalnom zatvoru u Indijani pogubljen je Timothy McVeigh. Na smrtnu kaznu je osuđen zbog bombaškog napada na federalnu zgradu u Oklahoma Cityju u aprilu 1995, kada je poginulo 168 ljudi.

2003. U eksploziji bombe koju je aktivirao bombaš samoubica, na otvorenoj pijaci u centralnoj jerusalemskoj ulici Jafa, poginulo je 17, a povrijeđeno 100 osoba. Odgovornost za taj napad preuzeo je teroristički pokret Hamas.

2004. Specijalna komisija Vlade Republike Srpske priznala je da je u Srebrenici počinjen zločin nad 7.000 Bošnjaka 1995. godine.

[kreja]

12.06.

1440. Njemački naučnik Johannes Gutenberg dovršio štamparski stroj za umnožavanje knjiga. Smatra se osnivačem modernog štamparstva.

1683. Turska vojska počela drugu opsadu Beča. Grad je u septembru iste godine oslobodio poljski kralj Jan Sobjecki.

1900. Njemački Reichstag usvojio zakon o povećanju njemačke ratne pomorske flote, koja će potom postati jedna od najjačih u svijetu.

1929. Rođena Anne Frank, autorica dnevnika o stradanju Jevreja u okupiranom Amsterdamu u Drugom svjetskom ratu, koji je pisala u tajnom skrovištu. Ubijena je u martu 1945. u nacističkom logoru Bergen-Belsen.

1964. Nelson Mandela, Walter Sisulu i još šest vođa antirasističkog pokreta u Južnoj Africi osuđeni na doživotnu robiju.

1967. Vrhovni sud SAD-a stavio je van snage zakone Virginije o zabrani sklapanja međurasnog braka. Najzaslužnija za ovakvu odluku suda bila je Mildred Loving, crnkinja udata za bijelca, koja je nakon niza hapšenja i drugih nedaća u rodnoj Virginiji, zbog međurasnog braka sklopljenog 1958, uputila pismo tadašnjem ministru pravde SAD-a Robertu Kennedyju, čime je pokrenut proces koji je okončan u njenu korist. Tim putem poništeni su slični zakoni u još najmanje 16 američkih država.

1987. Bivši car Centralnoafričke Republike Jean-Bédel Bokassa osuđen je na smrt zbog zločina izvršenih tokom 13-godišnje vladavine.

1993. Sa položaja na Trebeviću snage Vojske RS-a su granatirale groblje Budakovići u Sarajevu i ubile devet, a ranile pet civila koji su bili na dženazi. U redu za vodu na Dobrinji od granata ispaljenih sa položaja Vojske RS-a ubijeno 12, a ranjeno 15 civila.

1993. Američki avioni bombardovali glavni grad Somalije Mogadish u pokušaju da unište gerilce generala Mohameda Farraha Aidida.

1995. Umro italijanski muzičar Arturo Benedetti Michelangeli, jedan od najvećih pijanista 20. vijeka.

2001. Makedonija poništila priznanje Tajvana, koji je priznala dvije godine ranije i okrenula se političkoj saradnji sa Kinom.

2001. Mohamed Rashid Daud al-Ovali, sljedbenik teroriste Osame bin Ladena, osuđen je u New Yorku na doživotni zatvor, bez prava na žalbu, za ubistvo 213 osoba u eksploziji bombe koju je postavio 1998. u Ambasadi SAD-a u Keniji i učešće u istom terorističkom napadu na ambasadu u Tanzaniji.

2001. Žalbeno vijeće Haškog tribunala potvrdilo kazne Dragoljubu Kunarcu na 28 godina zatvora, Radomiru Kovaču na 20 i Zoranu Vukoviću na 12 godina zatvora za zločine protiv čovječnosti počinjene silovanjima i držanjem Bošnjakinja kao roblja na području Foče 1992. i 1993.

2003. U 88. godini umro filmski glumac Gregory Peck. Oscar je dobio 1962. za ulogu u filmu "Ubiti pticu rugalicu", ("Praznik u Rimu", "Snjegovi Kilimandžara"...).

2006. Umro mađarski kompozitor Giorgi Ligeti, koji se proslavio operom "Le Grand Macabre" i muzikom za film "2001: Odiseja u svemiru" Stanleyja Kubricka.

2008. Kanadski premijer Stephen Harper zvanično se u ime vlade izvinio starosjediocima Kanade zbog prakse odvajanja djece domorodaca od njihovih porodica i primoravanja da pohađaju državne škole u cilju asimilacije u kanadsko društvo. Od 19. vijeka pa sve do 1970-ih godina više od 150.000 djece odvedeno je prisilno iz svojih domova.

[kreja]

13.06.

323. p.n.e. U Vavilonu umro Aleksandar III Makedonski (Aleksandar Veliki), jedan od najvećih vojskovođa u svjetskoj historiji. Njegova legendarna ličnost bila je vijekovima inspiracija likovnih umjetnika i pjesnika.

1839. Srpski knez Miloš Obrenović abdicirao u korist sina Milana i napustio Srbiju.

1886. Pod misterioznim okolnostima utopio se bavarski kralj Ludwig II, tri dana nakon što je proglašen umobolnim i svrgnut s prijestola.

1897. Rođen finski trkač na duge staze Paavo Nurmi, koji je osvojio devet zlatnih medalja na Olimpijskim igrama 1920, 1924. i 1928. Oborio je 29 svjetskih rekorda.

1900. U Kini počeo tzv. bokserski ustanak - pobuna seljaka i gradske sirotinje protiv stranog kapitala i domaćih feudalaca. Ustanak su u septembru 1901. ugušile evropske sile, Japan i SAD.

1933. U Kragujevcu rođen Dragomir Bojanić Gidra, srbijanski i jugoslovenski glumac. Glumio je u više od sto filmova i TV serija. Film “Žikina dinastija” obilježio je njegovu karijeru. Umro je u Beogradu 11. novembra 1993. godine.

1943. U Bici na Sutjesci u Drugom svjetskom ratu poginuo komandant Treće divizije i član Vrhovnog štaba Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije Sava Kovačević. Posthumno je proglašen za narodnog heroja.

1944. Prve njemačke rakete fau-1 ispaljene su u Drugom svjetskom ratu na južnu Englesku. Do kraja rata 1945. na teritoriju Velike Britanije palo je više od 1.000 raketnih bombi, od kojih 660 na London.

1956. Posljednji britanski vojnici napustili bazu kod Sueckog kanala, kojim je Velika Britanija upravljala 74 godine. Upravu nad kanalom preuzeo je Egipat.

1965. Umro jevrejski filozof i teolog Martin Buber, rođen u Austriji. Pred nacistima je 1938. pobjegao u Palestinu i postao jedan od prvih profesora Hebrejskog univerziteta u Jerusalemu. Zalagao se za zajedničku jevrejsko-arapsku državu.

1982. Umro kralj Saudijske Arabije Kalid ibn Abdul Aziz. Naslijedio ga je brat princ Fahd.

1983. Američki vasionski brod Pionir 10 prošao je kroz orbitu Neptuna. To je bila prva letjelica sa Zemlje koja je izašla izvan Sunčevog sistema.

1986. Umro američki klarinetista Benny Goodman, najpopularniji muzičar džeza tridesetih godina 20. vijeka. Jedan je od prvih muzičara među bijelcima koji je u svoj džez-orkestar uključio i crne muzičare.

2002. Na prvim slobodnim izborima u historiji Afganistana za predsjednika te države izabran je Hamid Karzai.

2003. U Beogradu uhapšen oficir bivše JNA, pukovnik Veselin Šljivančanin i izručen Haškom tribunalu, pred kojim je krajem 1995. optužen za zločine na poljoprivrednom dobru Ovčara kod Vukovara 1991. Osuđen prvobitno na 17, a potom mu je kazna smanjena na 10 godina zatvora.

2003. U Bruxellesu usvojen prvi nacrt ustava EU, 46 godina poslije potpisivanja Rimskog sporazuma, odnosno osnivanja Unije.

2006. Umro bivši irski premijer Charles Hui, koji je dominirao političkom scenom u Irskoj od 1970. do početka devedesetih godina prošlog vijeka.

2012. Bivši predsjednik Tunisa Zine el-Abidin ben Ali osuđen je u odsustvu na 20 godina zatvora pred vojnim sudom u Tunisu zbog podsticanja na nerede, ubistva i pljačke.

[kreja]

14.06.

1777. Kongres SAD-a prihvatio zastavu zvijezda i pruga kao zvanično državno znamenje.

1789. Engleski kapetan William Bligh, sa 18 pristalica, poslije dramatičnog putovanja i više od 3.500 pređenih milja, stigao je na ostrvo Timor blizu Jave. Blight je 48 dana ranije ostavljen u vodama Tahitija nakon što je pobunjena posada broda Bounty preuzela komandu nad brodom.

1800. Napoleon Bonaparta porazio austrijske trupe u presudnoj bici kod Marenga u Italiji.

1811. Rođena američka književnica Harriet Elizabeth Beecher Stowe, borac za ženska prava i oslobađanje crnih robova, autorica romana “Čiča Tomina koliba”.

1904. Umro pisac i ljekar Jovan Jovanović Zmaj, jedna od najmarkantnijih ličnosti srpskog društva u drugoj polovini 19. vijeka.

1936. Umro ruski pisac Maksim Gorki. Imao je značajnu ulogu u političkom i kulturnom životu sovjetske Rusije.

1941. Predsjednik SAD-a Franklin Roosevelt naredio je zamrzavanje imovine Njemačke i Italije u Americi.

1943. U Bitki na Sutjesci u Drugom svjetskom ratu poginuo publicista, novinar i prevodilac Veselin Masleša.

1946. Umro škotski pronalazač John Logie Baird, koji je 1923. izveo prvi prenos TV slike, a 1928. prvi prekookeanski TV prenos između Londona i Hartsdalea u SAD-u.

1962. U Parizu je osnovana Evropska organizacija za istraživanje svemira.

1966. Vatikan objavio aboliciju na Index zabranjenih knjiga (Index librorum prohibitorum). Popis djela koja katolički vjernici po crkvenoj zabrani nisu smjeli čitati objavio je 1559. papa Pavao IV.

1968. Umro italijanski pjesnik Salvatore Quasimodo, dobitnik Nobelove nagrade za književnost 1959.

1986. U Genevi u Švicarskoj umro argentinski pisac Jorge Luis Borges, jedan od najvećih i najuticajnijih književnika 20. vijeka. Obilježio je hispanoameričku literaturu i značajno uticao na svjetske književne tokove.

1993. Tansu Čiler je postala prva žena premijer u historiji Turske.

1995. Čečenski pobunjenici izvršili su napad na grad Buđonovsk na jugu Rusije, uzeli 1.500 talaca i zauzeli vladine zgrade. U napadu je poginulo oko 100 ljudi, a taoci su vraćeni nakon pregovora sa ruskim premijerom Viktorom Černomirdinom.

"Dogodilo se na današnji dan" - Page 20 1862270

2000. Italijanske vlasti isporučile Turskoj Mehmeda Ali Agdžu nakon što ga je predsjednik Italije pomilovao. Agdža je zbog pokušaja atentata na papu Ivana Pavla Drugog 1981. proveo 19 godina u italijanskom zatvoru.

2005. Umro Carlo Maria Giulini, slavni italijanski maestro i jedan od najvećih dirigenata 20. vijeka.

2007. U Beču umro Kurt Waldheim, bivši predsjednik Austrije i nekadašnji generalni sekretar UN-a u dva mandata.

2014. Proruski separatisti su kod grada Luganska oborili ukrajinski vojni transportni avion, kada je stradalo 49 ljudi. Avion iljušin-76 prevozio je opremu, hranu i vojnike.

2017. U požaru koji je zahvatio neboder Grenfell u zapadnom Londonu poginule su 72 osobe, a desetine su povrijeđene.

[kreja]

15. juni

1215. Engleski kralj John prihvatio je, pod prijetnjom plemstva, dokument Magna Carta Libertatum (Veliku povelju sloboda) - temelj engleskog državnog uređenja, simbol borbe protiv apsolutizma i jedan od najznačajnijih dokumenata britanske i evropske ustavne historije.

1520. Papa Lav X ekskomunicirao Martina Luthera bulom u kojoj je osudio jeres Lutherove teze o indulgencijama, o dogmama i uređenju Katoličke crkve. Ideje o reformi Crkve sistematizovane u 95 teza Luther je 1517. prikovao na vrata Dvorske crkve u Wittenbergu, označivši početak raskola katoličke Evrope.

1862. Na Čukur-česmi u Beogradu turski vojnik ubio srpskog dječaka, što je izazvalo sukobe u gradu. Turci su potom sa beogradske tvrđave, gdje je bio smješten njihov garnizon, bombardovali Beograd.

1903. Nakon ubistva kralja Aleksandra Obrenovića i njegove žene Drage u majskom prevratu, Skupština Srbije izabrala je Petra Karađorđevića za kralja Srbije. Za njegove vladavine učvršten je parlamentarizam i ubrzan razvoj zemlje.

1919. Direktnim letom od Newfoundlanda do Irske, koji je trajao 10 sati i 12 minuta, engleski piloti Arthur Brown i John Alcock prvi su preletjeli Atlantik.

1920. Italijanski inženjer, jedan od osnivača bežične telegrafije, Guglielmo Marconi emitovao je u Engleskoj prvi muzički radioprenos uživo.

1940. Njemačke trupe probile Maginotovu liniju kod Sedana. Sistem utvrđenja dugačak 360 kilometara koji su Francuzi izgradili duž granice prema Njemačkoj između dva svjetska rata smatran je remek-djelom građevinarstva i fortifikacije.

1975. Košarkaši Jugoslavije postali šampioni Evrope pobjedom nad reprezentacijom SSSR-a u Beogradu.

1982. Argentinske snage koje su pokušale da preotmu Foklandska ostrva u južnom Atlantiku predale se Britancima. Time je okončan rat u kojem je poginulo oko 1.000 ljudi.

1988. Pakistanski predsjednik Zija ul-Hak objavio da će islamsko šerijatsko pravo postati vrhovni zakon u Pakistanu.

1992. Književnik Dobrica Ćosić izabran za prvog predsjednika SR Jugoslavije.

1993. Na Kongresu Međunarodne organizacije Mediteranskih igara u francuskom gradu Montpellieru BiH postala punopravan član ove organizacije.

1994. Izrael i Vatikan uspostavili pune diplomatske odnose poslije historijskog dogovora o međusobnom priznanju.

1995. Savjet bezbjednosti UN-a usvojio rezoluciju o proširenju snaga UN-a u BiH trupama za brza dejstva, sastavljenim od 12.000 francuskih, britanskih i nizozemskih vojnika. Rusija i Kina su se uzdržale od glasanja.

1996. U Los Angelesu umrla američka pjevačica Ella Fitzgerald, kraljica džeza, izvanredne improvizatorske imaginacije i širokog glasovnog raspona. Čuveni su njeni zajednički nastupi s velikim džez-muzičarima Armstrongom, Ellingtonom i Bassieom.

2000. U pokušaju atentata u Budvi lakše ranjen Vuk Drašković, lider Srpskog pokreta obnove, u to vrijeme jedne od najvećih opozicionih političkih stranaka u Srbiji.

2001. Pored Petrovog Sela kod Kladova u Srbiji otkrivena masovna grobnica u kojoj je zakopano oko 30 tijela za koja se pretpostavlja da su žrtve rata na Kosovu u prvoj polovini 1999.

2010. U svom stanu u Beogradu nađen mrtav glumac Bekim Fehmiu. Glumio je u 40-ak filmova, a uživao je veliku popularnost u bivšoj državi.

[kreja]

16. juni

1671. U Moskvi javno pogubljen vođa ustanka donskih kozaka i seljaka Stepan Stenjka Timofejevič Razin. U ruskim narodnim pričama i pjesmama postao je simbol prkosa i pobune.

1826. Nakon što je ugušio pobunu janjičara, turski sultan Mehmed II ukinuo je taj vojni red i uveo nizam (redovna vojska). Janjičare je 1330. od otete i poturčene djece kršćanskih podanika osnovao sultan Orhan.

1852. U Novom Sadu je štampan prvi broj lista Serbski dnevnik s književnim dodatkom Sedmica. List je izlazio 12 godina i bio je jedan od rijetkih slovenskih listova u Austrijskoj carevini u to doba.

1920. U Londonu održana prva sjednica Društva naroda.

1941. Predsjednik SAD-a Franklin Roosevelt naredio da se do 10. jula zatvore svi njemački konzulati u SAD-u.

1944. Na Visu je u Drugom svjetskom ratu sklopljen sporazum Tito - Šubašić o odnosima Narodnooslobodilačkog pokreta i jugoslovenske vlade u emigraciji.

1958. Obješen Imre Nađ, mađarski premijer u vrijeme antikomunističke pobune u Mađarskoj 1956. koju su ugušile sovjetske trupe. Nađ je tada uhapšen i na montiranom procesu osuđen na smrt zbog izdaje.

1961. Ruski baletski igrač Rudolf Hametovič Nurejev zatražio azil u Francuskoj za vrijeme gostovanja u Parizu s ansamblom baleta Kirov. Karijeru je nastavio u vodećim evropskim i američkim trupama i bio je zvijezda britanskog Kraljevskog baleta.

1963. Sovjetski savez lansirao vasionski brod Vastok 6 s prvom ženom kosmonautom Valentinom Terješkovom.

1972. U Hannoveru uhapšena Ulrike Meinhof, članica terorističke grupe Baader-Meinhof.

1977. Leonid Brežnjev, lider sovjetskog KP-a, zamijenio Nikolaja Podgornog na mjestu predsjednika Prezidijuma Vrhovnog sovjeta SSSR-a.

1983. Za predsjednika Prezidijuma Vrhovnog sovjeta SSSR-a izabran Jurij Andropov.

1996. Međunarodni komitet Crvenog krsta saopštio da je na prostoru bivše Jugoslavije za vrijeme ratnih sukoba (1991-1995) nestalo oko 20.000 ljudi, od kojih oko 12.000 u BiH.

1998. Talibanska religiozna vojska u Afganistanu naredila zatvaranje više od sto privatnih škola u kojim su se obrazovale djevojčice.

1999. Novi predsjednik Južnoafričke Republike Thabo Mbeki položio zakletvu. On je na toj dužnosti zamijenio Nelsona Mandelu, poznatog borca za prava crnaca, koji je gotovo tri decenije proveo u zatvoru.

2006. Tajvan otvorio tunel Hsuehsan dug 13 kilometara, najduži do tada u Aziji, koji povezuje sjeverni i južni dio tog ostrva.

2008. U Malibuu u Kaliforniji umro Stan Winston, američki majstor za specijalne efekte i dobitnik četiri Oscara za rad u filmovima “Osmi putnik”, “Tuđinci”, “Terminator 2” i “Park iz doba Jure”.

2013. U 61. godini umro Josip Kuže, hrvatski nogometaš, nogometni trener i izbornik.

2017. U Ludwigshafenu umro Helmut Kohl, njemački političar i državnik. Bio je kancelar Zapadne Njemačke (1982-1990) i ujedinjene Njemačke (1990-1998).

[kreja]

17. juni

1579. Engleski moreplovac i gusar Francis Draeck proglasio suverenitet Engleske nad New Albionom (Kalifornija).1703. Rođen engleski svećenik i reformator John Wesley, osnivač pokreta metodista.

1848. Austrijske trupe pod komandom generala Alfreda Windischgrätza ugušile ustanak Čeha u Pragu.

1867. Engleski hirurg Joseph Lister upotrijebio prvi put u historiji medicine antiseptik kada je operisao svoju sestru Izabelu.
1929. Rođen jermenski velemajstor Tigran Vartanovič Petrosjan, šahovski prvak svijeta od 1963. do 1969.

1940. Sovjetska Crvena armija okupirala Letoniju i Estoniju te uspostavila prosovjetsku administraciju.

1944. Island postao nezavisna republika nakon što su njegovi stanovnici na referendumu odlučili da se odvoje od Danske. Prethodno su ostrvo vojno zaposjele jake američke i britanske trupe zbog opasnosti od njemačke invazije.

1950. Dr. Richard Lawler izveo u Chicagu prvu operaciju presađivanja bubrega.

1953. Sovjetske trupe ugušile pobunu u Istočnoj Njemačkoj.

1967. Kina izvela probu prve hidrogenske bombe.

1971. SAD i Japan potpisali sporazum o vraćanju ostrva Okinawe pod suverenitet Japana u 1972. godini.

1985. Meksički arheolog Roberto Salinas Price objavio teoriju prema kojoj se legendarna Troja nalazi na ušću Neretve u Jadransko more, kod mjesta Gabela. Ova teorija pobudila je turističke strasti regionalnih hotelijera.

1992. Nijemci Thomas Kemtner i Heinrich Struebig, dvojica posljednjih zapadnih talaca u rukama islamskih terorista u Libanu, vratili se u Njemačku poslije tri godine zatočeništva.

1993. Tokom borbenih dejstava na Mijatovića kosi na sarajevskom ratištu poginuo Safet Zajko, komandant 2. viteške motorizovane brigade Armije RBiH.

1993. U glavnom gradu Somalije Mogadišu poginulo šest, a ranjena su 43 pripadnika mirovnih snaga UN-a kada su pokušali da uhvate lidera somalijskih gerilaca Mohameda Faraha Aidida.

2001. Na parlamentarnim izborima u Bugarskoj pobijedio Nacionalni pokret bivšeg bugarskog cara Simeona II. Simeon Saks Koburg je 24. jula izabran za premijera Bugarske.

2002. Egipatski vrhunski arheolozi saopštili da su u blizini piramida u Gizi pronašli najstariji nedirnut sarkofag, star oko 4.500 godina.

2007. Haški optuženik, nekadašnji general policije Srbije Vlastimir Đorđević, uhapšen u Budvi u Crnoj Gori i prebačen u Haag. Tribunal ga je 2011. osudio na 27 godina zatvora, proglasivši ga krivim za zločine nad kosovskim Albancima 1999.

2015. U Beogradu umro Vlastimir Đuza Stojiljković, pozorišni, filmski i TV glumac. Popularnost mu je donijela uloga u filmu “Ljubav i moda”, a njegova najpoznatija uloga bila je u TV seriji “Pozorište u kući”.

2018. Premijeri Makedonije i Grčke Zoran Zaev i Aleksis Cipras potpisali Prespanski sporazum kojim je okončan višegodišnji spor dvije države zbog imena Makedonije. Atina i Skoplje su postigli dogovor da Republika Sjeverna Makedonija bude novo ime te bivše jugoslavenske republike.

[kreja]

18. juni

1812. Kongres SAD-a usvojio deklaraciju o objavi rata Velikoj Britaniji.

1815. U Bici kod Waterloa udružene britanske i pruske trupe pod komandom britanskog i pruskog vojskovođe Wellingtona i Blüchera potukle vojsku Napoleona Bonaparte.

1853. U Beču umro pjesnik Branko Radičević, najznačajniji predstavnik romantizma u srpskoj književnosti. Njegovi posmrtni ostaci 1883. prenijeti iz Beča i sahranjeni na Stražilovu.

1868. Rođen mađarski admiral Mikloš Horthy Nagybányai. Bio na čelu konzervativnih snaga koje su ugušile revoluciju u Mađarskoj poslije Prvog svjetskog rata, a od 1920. do 1944. vladao Mađarskom kao regent na čelu fašističkog režima, provodeći teror.

1940. Francuski general Charles de Gaulle iz Londona uputio čuvenu radioporuku Francuzima u kojoj je sebe proglasio liderom slobodne Francuske, a Francuze pozvao na otpor okupaciji nacističke Njemačke.

1953. Proglašena Republika Egipat, a za predsjednika izabran general Mohamed Nagib.

1975. Princ Fejsal Musaid javno pogubljen u Rijadu zbog ubistva kralja Saudijske Arabije Fejsala u martu 1975.

1992. Zgrada Oslobođenja pogođena sa više od 30 granata ispaljenih sa srpskih položaja u Nedžarićima. Uništen sav poslovni prostor u neboderima.

1993. Vijeće sigurnosti UN-a odobrilo slanje 7.600 pripadnika mirovnih snaga u šest gradova u BiH.

1997. Lidera Crvenih Kmera Pola Pota zarobila grupa njegovih bivših sljedbenika. Kasnije osuđen na doživotnu robiju. Smatra se da je Pol Pot odgovoran za smrt više od dva miliona kambodžanskih civila.

1998. Bivši komandant ustaškog koncentracionog logora Jasenovac i ratni zločinac Dinko Šakić stigao iz Argentine na zagrebački aerodrom, gdje su ga hrvatski pravosudni organi službeno uhapsili i sproveli u istražni zatvor. Osuđen na 20 godina zatvora. Umro 20. jula 2008. u Zagrebu.

2000. Eritreja i Etiopija potpisale u Alžiru sporazum o prekidu vatre kojim je okončan dvogodišnji pogranični rat te dvije zemlje.

2001. U Sarajevu nakon kraće bolesti u 55. godini umro vokalni solista Indexa Davorin Popović. Indexima se pridružio 1964. i od tada ostavlja neizbrisiv trag u muzičkoj historiji Sarajeva, BiH i bivše Jugoslavije.

2001. Oko 30.000 pripadnika sirijske vojske napustilo Bejrut poslije 25 godina prisustva u Libanu.

2002. U eksploziji bombe koju je aktivirao bombaš samoubica, u punom autobusu u Jerusalemu, poginulo 19, a povrijeđeno 50 osoba.

2006. U saobraćajnoj nesreći kod Blažuja poginuo Adi Lukovac. Bio je jedan od kreativnih simbola moderne bh. muzičke scene. Spada u pionire elektronske muzike u BiH, a u svojoj muzici je uvijek provlačio etnomotive (saz, napjevi).

2010. U Beču umro Bogdan Bogdanović, srpski arhitekta, profesor Beogradskog univerziteta, gradonačelnik Beograda od 1982. do 1986. Politiku je napustio zbog sukoba sa Slobodanom Miloševićem. Značajan je neimar memorijalne arhitekture, spomen-obilježja podignutih žrtvama fašizma širom SFR Jugoslavije.

2017. U šumskom požaru u planinskom području Pedrogao Grande u Portugalu poginulo je 57 ljudi. Oko 30 nastradalih je pronađeno u automobilima, a ostalih 27 u blizini svojih vozila na cesti jer nisu stigli pobjeći ispred vatrene stihije.

[kreja]

19. juni

1862. Američki Kongres zabranio ropstvo na teritoriji SAD-a.

1867. Republikanci, sljedbenici Pabla Juareza, pogubili Maximiliana I Habsburga, kojeg je Louis Napoleon III proglasio 1864. za cara Meksika.

1885. Rođen kompozitor i dirigent Stevan Hristić, član SANU, jedan od osnivača Muzičke akademije u Beogradu, direktor Opere u Beogradu.

1897. Umro engleski kapetan Charles Cunningham Boycott, kojem su 1880. zakupci imanja kojim je upravljao odbili saradnju. Takav vid otpora kasnije je nazvan prema njegovom prezimenu - bojkot.

1937. Umro škotski pisac James Matthew Barrie, autor priča o Petru Panu.

1944. Američke snage u Drugom svjetskom ratu zauzele ostrvo Saipan u Pacifiku na kojem su Japanci imali jednu od najvećih vojnopomorskih baza.

1947. Rođen indijski pisac Salman Rushdie kojeg je iranski vjerski vođa ajatolah Homeini osudio na smrt 1989. zbog uvrede islama u knjizi "Satanski stihovi". Rushdie je od tada do 2000, kada seli u New York, živio u Velikoj Britaniji pod zaštitom Scotland Yarda.

1949. U Zagrebu umro Vladimir Nazor, hrvatski pjesnik, pisac i političar.

1961. Kuvajt, koji je bio pod protektoratom Velike Britanije od 1899, stekao punu nezavisnost.

1961. Otkrivanjem natpisa sa imenom Pontija Pilata na iskopini rimskog hrama u Cezariji (Izrael), prvi put pronađen dokaz da je on postojao.

1965. General Huari Bumedijen zbacio vojnim udarom s vlasti predsjednika Alžira Ahmeda Ben Belu.

1987. U eksploziji u garaži robne kuće u Barceloni poginulo 12 i ranjeno više od 30 ljudi. Odgovornost je preuzela ETA.

1988. U indijskom gradu Kurukshetra poginulo 15, a ranjeno 25 ljudi u eksploziji bombe koju su postavili Siki ekstremisti.

1995. Čečenski pobunjenici oslobodili 1.500 talaca, koje su držali šest dana, i napustili bolnicu u gradu Buđenovsk na jugu Rusije nakon što su sa ruskim vlastima dogovoreni prekid vatre i nastavak mirovnih pregovora o Čečeniji.

1999. U Prištini na zgradi komande Prištinskog korpusa Vojske Jugoslavije podignuta zastava UN-a, nakon što se Vojska Jugoslavije povukla, a mirovne snage UN-a (KFOR) preuzele kontrolu nad Kosovom.

2000. Britanski carinici otkrili u luci Dover u kamionu hladnjači 58 tijela Kineza, ilegalnih imigranata.

2009. Reporter New York Timesa David S. Rohde uspio je pobjeći talibanskim otmičarima u Pakistanu nakon sedam mjeseci provedenih u zatočeništvu. Rohde je 1995. otkrio dokaze o srpskom masakru nad Bošnjacima u Srebrenici. Za tu reportažu je godinu kasnije dobio Pulitzerovu nagradu.

2014. U Beogradu umro Miša Blam, poznati džez-muzičar, kompozitor i publicista jevrejskog porijekla. Bio pionir u džez-muzici u Srbiji i regionu.

2014. U 87. godini umro Drago Bozja, strastveni zaljubljenik u prirodu i planinarenje. Osnivač je i prvi načelnik i instruktor Gorske službe spašavanja u BiH. Bio je doajen bh. planinarstva.